Hilversum (Van onze redactie) 23 oktober 2009 - Op 20 oktober kondigde het Vaticaan een Apostolische Constitutie van paus Benedictus XVI aan. Daarin wordt een canonieke structuur gecreëerd voor anglicanen die, met behoud van eigen spirituele traditie en liturgie, willen terugkeren tot de Rooms-Katholieke Kerk. De aankondiging bracht wereldwijd verschillende reacties teweeg.

Anglicaanse identiteit behouden
De nieuwe structuur krijgt de vorm van personele ordinariaten, niet-territoriale eenheden binnen de katholieke hiërarchie, die onder het gezag van een bisschop staan. De regeling moet ervoor zorgen dat anglicanen die overgaan tot de Rooms-Katholieke Kerk hun anglicaanse identiteit en liturgische traditie grotendeels ongewijzigd kunnen blijven houden. Dat betekent bijvoorbeeld dat er plaats is voor gehuwde priesters.

Priesters zwemmen Tiber over
In Afrika, waar zo’n 40 miljoen anglicanen leven, wordt uiteenlopend gereageerd op het aanbod van de Rooms-Katholieke Kerk. De canonieke voorziening zou aantrekkelijk kunnen zijn voor de doorgaans behoudende Afrikaanse helft van de wereldwijde Anglican Communion. Jos Strengholt, anglicaans priester in Caïro, schrijft op zijn Twitter-pagina: “Veel priesters hunkeren naar gewoon katholiek zijn. Ze zwemmen de Tiber over nu de Anglicaanse Kerk zoveel liberalisme kent.”

Akinola
Aartsbisschop Peter Akinola, hoofd van de Anglicaanse Kerk in Nigeria en primaat [geestelijk leider, red.] van de Afrikaanse anglicanen is volgens een woordvoerder “nog bezig de implicaties van het Vaticaanse aanbod te wegen”. Akinola is een van de machtigste mensen binnen de Anglican Communion. Hij stond tweemaal op de TIME-lijst van 100 meest invloedrijke mensen ter wereld.

Verzet tegen westers liberalisme
Keniaanse anglicanen hebben het aanbod van paus Benedictus XVI afgewezen. Op de vraag van de BBC of hij overweegt katholiek te worden, antwoordde het hoofd van de Anglicaanse Kerk in Kenia, aartsbisschop Eliud Wabukala: “Er bestaat geen enkele kans dat ik katholiek word. De protestantse familie verstaat het geloof anders, bijvoorbeeld inzake de eucharistie of de interpretatie van het ambt.” De Ugandese aartsbisschop Henry Luke Orombi ziet de maatregel van Benedictus XVI niet als bedoeld voor de Afrikaanse Anglicaanse kerk. Volgens Orombi heeft deze kerk zich reeds met succes tegen het westerse liberalisme verzet.

Gebedsverhoring
De Australische bisschop John Hepworth, primaat van de Traditional Anglican Communion (TAC), reageerde verheugd. Hij verklaarde het aanbod te zien als gebedsverhoring. De nationale synodes van zijn traditionalistische anglicaanse gemeenschap zullen zich binnenkort beraden over concrete stappen. Hepworth diende in 2007 namens de TAC bij het Vaticaan een verzoek in om zijn gemeenschap met de Heilige Stoel te uniëren.

Pauselijke Raad was tegen
Volgens een Vaticaanse bron van Damien Thompson van de Britse krant Telegraph waren de top van de Anglicaanse Kerk en de Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid der Christenen ‘onverzoenlijk tegenstander’ van de nieuwe regeling voor traditionele Anglicanen. De aanstaande Apostolische Constitutie zou de oecumenische banden tussen de Rooms Katholieke Kerk en de Anglican Communion kunnen verstoren, net nu de gesprekken een nieuwe fase zouden ingaan.

Irritatie
Aartsbisschop Williams, aartsbisschop van Canterbury en primaat van de Anglican Communion, verklaarde de Constitutie te zien als een resultaat van de oecumenische dialoog. Tegelijk liet hij irritatie doorschemeren over het feit dat hij pas zeer kort van te voren door het Vaticaan op de hoogte werd gebracht.

‘Is dit oecumene?’
De redacteuren van de grote Canadese krant The Globe and Mail zien het welkom aan de anglicanen als een ‘paard van Troje’. “Liberale katholieke stemmen hebben weinig effect gehad op de stugge hiërarchie. De wrokkige loyaliteit van degenen die blijven is in groot gevaar. De Vaticaanse aankondiging zal de Katholieke Kerk conservatiever maken en de Anglicaanse Kerk liberaler. Is dat soms de bedoeling van oecumene?”

Beloning voor homofobie
De Amerikaanse theologe Jamie Mason van de Conferentie voor Vrouwenwijding, schrijft in een gastbijdrage op de website van de vooraanstaande katholieke krant National Catholic Reporter dat de traditionalistische anglicanen “dit privilege van het Vaticaan hebben verdiend door luidruchtig misogyn [vrouwenhatend, red.] en homofoob te zijn”. Zij ziet de nieuwe structuur, die de overgang van behoudende anglicanen moet faciliteren, als “een nieuw dieptepunt in de eeuwigdurende katholieke oorlog tegen seks.” Volgens haar vervreemdt de Kerk zichzelf van mensen “die een gezonde, levengevende en eerlijke uitdrukking van hun seksualiteit zoeken in plaats van de schadelijke, geheimzinnige affaires die ons van onszelf, elkaar en van God vervreemden.”

‘Cafetaria-katholicisme’
De commentator van de New York Times oordeelt dat de paus ‘cafeteria-katholicisme’ aanmoedigt, omdat hij de mogelijkheid schept dat de anglicanen belangrijke elementen van hun eigen liturgie kunnen meenemen bij hun overstap naar de Rooms-Katholieke Kerk. Vaticaan-correspondent Francis Rocca bestrijdt deze mening in The Wall Street Journal. Rocca ziet de nadruk op liturgische uniformiteit als een relatief late [sinds het 16de-eeuwse Concilie van Trente, red.] ontwikkeling. “Door de huidige trend richting liturgische diversiteit te sanctioneren, leidt Benedictus zijn kerk voorwaarts in de geest van haar oudste tradities.”