Rome (door Lidy Peters) 18 juli 2010 - Ter gelegenheid van het bezoek van Benedictus XVI aan het Verenigd Koninkrijk in september zullen voor het eerst in 500 jaar gobelinontwerpen van Rafaël en de tien daarnaar gemaakte gobelins door Pieter van Aelst weer samenkomen en te zien zijn in het Victoria and Albert Museum in Londen. De gobelins zijn in het bezit van het Vaticaan, de ontwerpen zijn van het Engelse Koningshuis. Voordat de gobelins naar Londen worden gestuurd waren er afgelopen week enkele doeken op hun originele plaats in de Sixtijnse kapel te zien.

Rivaliteit
Door de kwaliteit en de schoonheid van de tekeningen van Rafaël Santi werden deze al snel als onafhankelijke kunstwerken beschouwd, wat lange tijd aanleiding was tot rivaliteit tussen het Vaticaan en het Engelse koningshuis over wie nu het grootste kunstwerk in zijn bezit had, de gobelins of de ontwerpen. Maar nu worden ze getoond als één kunstwerk getoond.

Wanddoeken
Op 26 december 1519 werden in de Sixtijnse kapel de gobelins getoond die in opdracht van paus Leo X gemaakt waren in Brussel door het atelier van Pieter van Aelst op basis van tekeningen van Rafaël. Gobelins zijn kostbare geweven wanddoeken met belangrijke voorstellingen die bij feesten of belangrijk bezoek gebruikt werden om een zaal compleet van aanzien te veranderen. Na afloop werden ze weer opgerold en opgeborgen voor een volgende gelegenheid. In de collectie van het Vaticaan bevonden zich toentertijd al zo’n 400 gobelins.

Leo X
De Sixtijnse kapel was al door de voorgangers van Leo X door de grootste kunstenaars van hun tijd beschilderd. Pinturicchio, Botticelli, Domenico Ghirlandaio en Perugino met verhalen uit het leven van Mozes en uit het leven van Christus. Michelangelo had jaren gewerkt aan het plafond met de schepping, de profeten en de sybillen. Leo X wilde ook zijn naam verbinden aan de Sixtijnse kapel met de Handelingen van de Apostelen, en de verhalen van Petrus en Paulus, uitgevoerd in gobelins. Hij gaf Rafaël, gevierd kunstenaar, in 1515 de opdracht om zestien gobelins te ontwerpen, waar er uiteindelijk maar tien van werden voltooid.

Dure opdracht
Het was een dure opdracht en zoals later bleek, duurder dan de andere meesterwerken in de kapel waar het mee moest concurreren. Rafaël kreeg hiervoor 1000 ducaten uitbetaald. Het weven van één gobelin kostte 15.000 ducaten dus uiteindelijk hebben de gobelins vijf maal zoveel gekost als het plafond van Michelangelo, die hiervoor 3000 ducaten kreeg uitbetaald.

Centrum van de weefkunst
Brussel gold in die tijd als het centrum van de weefkunst. Een kwart van de 60.000 inwoners werkten in de weefateliers. Een van de belangrijkste ateliers in die tijd was van Pieter van Aelst die al opdrachten had uitgevoerd voor Filips de Schone en Margaretha van Oostenrijk. Ook in de collectie van het Vaticaan was al een Pieter van Aelst opgenomen.
Ook andere vorsten waren zo onder de indruk dat ze kopieën lieten maken, bijvoorbeeld de Engelse koning Hendrik VIII in 1542.

Omzwervingen
De originele gobelins zijn niet altijd in het Vaticaan gebleven. Tijdens een inventarisatie in 1536 blijken er nog maar 7 gobelins van de originele tien over te zijn. Geroofd tijdens de Sacco di Roma maakten sommigen hele omzwervingen langs Tunis, Constantinopel en Venetië. Ze werden, misschien na een tussenstop in Frankrijk, weer teruggeven aan het Vaticaan in 1554.

Goethe
In de 18e eeuw werden ze jaarlijks in de kapel of op het Sint-Pieterplein opgehangen ter gelegenheid van het feest van Corpus Christi. Goethe schrijft dat hij spoorslags naar Rome reist om de doeken te zien op hun oorspronkelijke plek. Hij verkoos dit boven het spektakel van de uitbarsting van de Vesuvius.

---

De tentoonstelling loopt van 8 september tot 17 oktober 2010 in het Victoria and Albert Museum in Londen.
kaartjes gratis verkrijgbaar op http://www.vam.ac.uk/