Wekelijks schrijft oud-KRO-programmamaker Frans Tervoort over bijzondere plaatsen van volksreligiositeit. Deze week: de Heilige-Gemmakapel in Sittard.

Steun in oorlogstijd
Mijn zus heet Gemma. Ze is vernoemd naar Gemma Galgani, een Italiaanse vrouw die in 1903 op 25-jarige leeftijd overleed en in 1940 heilig werd verklaard. In die moeilijke periode van het begin van de Duitse bezetting zochten veel mensen steun bij deze nieuwe heilige. Ook mijn ouders, die toen nog geen kinderen hadden. Zij beloofden dat als ze een dochter zouden krijgen die Gemma zou gaan heten. Een mooie naam, vind ik, maar die heilige, daar heb ik wel wat moeite mee.

Zelfkastijding
Gemma kwam uit een groot gezin uit een dorpje bij de Toscaanse stad Lucca. Ze was erg ziekelijk, maar deed daar nog een schepje bovenop door zichzelf te kastijden en op de kale grond te slapen. Je zou zeggen: ze had wat masochistische neigingen. Ze kreeg allerlei visioenen. Ook ontving ze de stigmata, de wondtekenen van Christus, die bij haar alleen op vrijdagen zichtbaar waren. Ze wilde intreden bij de zusters passionistinnen, maar die weigerden haar. Ze vonden haar te zwak van gezondheid en hadden wat moeite met haar vreemde visoenen. Geen bijzonder aansprekend leven, zou ik zeggen. Toch ontstond al snel na haar dood een sterke devotie voor Gemma Galgani, ook in Nederland.

Kapel in Sittard
De passionisten bouwden in Sittard te harer ere al in 1938 een klooster met kapel. Die kapel werd vooral na haar heiligverklaring zeer druk bezocht. Nog steeds komen er dagelijks mensen met hun noden en intenties naar de H.-Gemmakapel in Sittard. De kapel is de hele dag open en iedere ochtend is er een eucharistievering. Hoewel haar officiële feestdag in april is, viert men in Sittard haar feest op 14 mei en daaraan voorafgaand een triduüm. Tijdens deze driedaagse is er 's ochtends een meditatieve dienst en ’s avonds een mis.

Toon Hermans
De moeder van Toon Hermans was een van de vele inwoners van Sittard die regelmatig de kapel bezochten. Toen de kleine Toon ernstig ziek was kwam zij er nog meer. Ook hield ze een noveen voor Gemma in de hoop op genezing. En dat geschiedde. Onze grote cabaretier werd zelf ook een sterk vereerder van Sint Gemma. Vooral in de laatste jaren van zijn leven bezocht hij regelmatig in stilte de kapel in zijn geboorteplaats. Hij stierf op 22 april 2000, evenals Gemma Galgani op een Paaszaterdag. De uitvaartdienst is in de kapel gehouden en op zijn bidprentje staat een afbeelding van de H. Gemma.

Zuster Margaretha
“Een kostbaar plekje,” zo noemt zr. Margaretha de kapel. Met een andere zuster van de Congregatie van het Kostbaar Bloed en een aantal vrijwilligers heeft zij de zorg over de kapel en voert er dagelijks gesprekken met bezoekers in de spreekkamer. Sinds de passionistinnen  eind vorige eeuw vertrokken, heeft de Stichting Gemmakapel de zorg overgenomen. Na 25 jaar werken in Afrika met zieken en gehandicapten werkt zuster Margeretha nu in Sittard. Ze ziet het als een verlengstuk van haar werk in de missie: “Ik zie hier een stukje Afrika terug in een andere vorm. Er komen steeds nieuwe mensen, die behoefte hebben aan de stilte in de kapel of aan gesprekken met een van ons. Ze komen hier omdat ze thuis de rust niet vinden. En je kunt ook niet alles alleen zelf oplossen. Er is zo veel geestelijke nood. Wij nemen de tijd om naar de mensen te luisteren. Het is heel dankbaar werk. Ik hoop dat ik het nog lang zal kunnen doen.”

Hartenkreten
De kapel ligt wat verscholen aan een klein doodlopend weggetje. Als ik binnenkom in de vrij duistere kapel, is er slechts één persoon: een man, die geknield zit voor de afbeelding van de heilige, in gebed verzonken. Er heerst een serene stilte. In het intentieboek lees ik de intenties van die ochtend: voor het slagen van een operatie; dat een verbouwing goed zal slagen en 'voor een maatschappij waarin de mensen met elkaar in gesprek komen en blijven'. Bladerend in het boek kom ik vele persoonlijke en soms ontroerende hartenkreten en smeekbeden tegen en ook woorden van dank aan de heilige Gemma. Als ik de weldadige rust van de kapel verlaat, neem ik die laatste wens, die ochtend neergeschreven in het intentieboek in gedachten mee: het verlangen naar een wereld waarin mensen naar elkaar luisteren. Misschien kan de heilige Gemma ons een duwtje in de goede richting geven.