Religieuzen
Hét kloosterleven bestaat niet. Er zijn talloos veel verschillende stromingen, niet alleen qua
structuur of doelstellingen, maar ook qua tradities en inspiratiebronnen. Die diversiteit
rechtvaardigt de karakterisering van kloosterleven als een veelkleurig spectrum.
Het woord 'kloosterling' roept bij veel mensen associaties op met mensen in habijt, die in
grote Middeleeuwse complexen een vrij teruggetrokken bestaan leiden. Zij worden meestal
aangeduid als 'contemplatieve' gemeenschappen. Dat stereotype en dominante beeld is
echter te eenzijdig, want er is méér. De wereld van de religieuzen kent ook zogenaamde
'actieve' gemeenschappen. Daarmee worden religieuzen aangeduid die zich speciaal richten
op bepaalde noden in Kerk en samenleving.
Maar zelfs die tweedeling doet geen recht aan de complexe werkelijkheid. Sommige
religieuze gemeenschappen leiden namelijk van oudsher een 'gemengd' leven (vita mixta),
waarin zij er naar streven om een maatschappelijk actief bestaan te combineren met een
uitgebreid gebedsleven. Voor het gemak rekenen we deze laatste vorm hier even tot de
actieve religieuzen.
Contemplatieve Religieuzen
Monniken en monialen zijn respectievelijk mannelijke en vrouwelijke religieuzen, die veel
ruimte scheppen voor bezinning of contemplatie. In hun dagritme neemt gebed een centrale
plaats in. Dit contemplatieve accent neemt echter niet weg dat er ook stevig gewerkt wordt. Het aan Benedictus toegeschreven devies 'Ora et labora' (bid en werk) is geen loze aansporing. Ook arbeid is een belangrijk onderdeel van de kloosterlijke dagorde. Zo is er de dienstbaarheid binnen de gemeenschap en de dienstbaarheid ten aanzien van de naaste, in het bijzonder bij het gastenonthaal en het caritatieve dienstbetoon. Voorbeelden van contemplatieve gemeenschappen zijn de Benedictijnen, de Trappistinnen en de Clarissen.
Actieve Religieuzen
Ook voor actieve religieuzen – zoals Augustinessen of Franciscanen – is contemplatie heel
wezenlijk. Zij hebben – of hadden – daarnaast echter externe maatschappelijke taken,
bijvoorbeeld als verpleegkundige, arts, onderwijzer (v/m) of maatschappelijk werker. Het
zoeken naar de juiste balans tussen actie en contemplatie is van belang voor alle genoemde
typen van religieuzen. Maar ook steeds meer niet-kloosterlingen ontdekken dat een goede
balans tussen actie en contemplatie, tussen werk en rust, tussen drukte en stilte van
essentiële betekenis is. Wie sport beoefent weet dat rust net zo belangrijk is als de
trainingen, omdat het lichaam zich steeds moet kunnen herstellen, alvorens opnieuw in actie
te komen. Zo is het ook met actie en contemplatie: ze zijn met elkaar verweven. Actie vraagt om contemplatie, en contemplatie vraagt weer om actie. Ze wisselen elkaar af, zoals de schering en de inslag in een weefsel. Leven in balans betekent: putten uit beide bronnen, zodat geleidelijk alles wat je doet meer diepte krijgt.
Meer informatie?
Wie meer wil weten over de diversiteit van de religieuze tradities, kan daarvoor terecht op de volgende webpagina's:
structuur of doelstellingen, maar ook qua tradities en inspiratiebronnen. Die diversiteit
rechtvaardigt de karakterisering van kloosterleven als een veelkleurig spectrum.
Het woord 'kloosterling' roept bij veel mensen associaties op met mensen in habijt, die in
grote Middeleeuwse complexen een vrij teruggetrokken bestaan leiden. Zij worden meestal
aangeduid als 'contemplatieve' gemeenschappen. Dat stereotype en dominante beeld is
echter te eenzijdig, want er is méér. De wereld van de religieuzen kent ook zogenaamde
'actieve' gemeenschappen. Daarmee worden religieuzen aangeduid die zich speciaal richten
op bepaalde noden in Kerk en samenleving.
Maar zelfs die tweedeling doet geen recht aan de complexe werkelijkheid. Sommige
religieuze gemeenschappen leiden namelijk van oudsher een 'gemengd' leven (vita mixta),
waarin zij er naar streven om een maatschappelijk actief bestaan te combineren met een
uitgebreid gebedsleven. Voor het gemak rekenen we deze laatste vorm hier even tot de
actieve religieuzen.
Contemplatieve Religieuzen
Monniken en monialen zijn respectievelijk mannelijke en vrouwelijke religieuzen, die veel
ruimte scheppen voor bezinning of contemplatie. In hun dagritme neemt gebed een centrale
plaats in. Dit contemplatieve accent neemt echter niet weg dat er ook stevig gewerkt wordt. Het aan Benedictus toegeschreven devies 'Ora et labora' (bid en werk) is geen loze aansporing. Ook arbeid is een belangrijk onderdeel van de kloosterlijke dagorde. Zo is er de dienstbaarheid binnen de gemeenschap en de dienstbaarheid ten aanzien van de naaste, in het bijzonder bij het gastenonthaal en het caritatieve dienstbetoon. Voorbeelden van contemplatieve gemeenschappen zijn de Benedictijnen, de Trappistinnen en de Clarissen.
Actieve Religieuzen
Ook voor actieve religieuzen – zoals Augustinessen of Franciscanen – is contemplatie heel
wezenlijk. Zij hebben – of hadden – daarnaast echter externe maatschappelijke taken,
bijvoorbeeld als verpleegkundige, arts, onderwijzer (v/m) of maatschappelijk werker. Het
zoeken naar de juiste balans tussen actie en contemplatie is van belang voor alle genoemde
typen van religieuzen. Maar ook steeds meer niet-kloosterlingen ontdekken dat een goede
balans tussen actie en contemplatie, tussen werk en rust, tussen drukte en stilte van
essentiële betekenis is. Wie sport beoefent weet dat rust net zo belangrijk is als de
trainingen, omdat het lichaam zich steeds moet kunnen herstellen, alvorens opnieuw in actie
te komen. Zo is het ook met actie en contemplatie: ze zijn met elkaar verweven. Actie vraagt om contemplatie, en contemplatie vraagt weer om actie. Ze wisselen elkaar af, zoals de schering en de inslag in een weefsel. Leven in balans betekent: putten uit beide bronnen, zodat geleidelijk alles wat je doet meer diepte krijgt.
Meer informatie?
Wie meer wil weten over de diversiteit van de religieuze tradities, kan daarvoor terecht op de volgende webpagina's:
- www.knr.nl (website van de Konferentie van Nederlandse Religieuzen)
- In Balans, een speciale KNR-site over actie en contemplatie;
- Voortrekkers over de grondleggers van enkele belangrijke stromingen;
- Het lexicon met korte omschrijvingen van typische kloosterwoorden;
- De verschillende ordes, congregaties en abdijen in de ledenlijst van de KNR;
- Overzicht van religieuze bewegingen van leken