|
De ontdekking van Australië Waar komt de naam ‘Australië’ vandaan? Waren de Romeinen al bekend met de zuidelijke landmassa? En ontdekte James Cook als eerste Europeaan Australië? Een antwoord op deze en andere brandende vragen wordt gegeven in deze korte geschiedenis van de kleinste der zeven continenten. Ontdekking De naam ‘Australië’ is afgeleid van het Latijnse woord Australis, dat ‘zuidelijk’ betekent. Onder de oude Romeinen deden legendes de ronde die spraken van een ‘groot onbekend zuidland’, een Terra Australis Incognita. Die legendes zijn voor zover bekend echter niet gebaseerd op kennis van het bestaan van wat later Australië zou worden genoemd. Oer-Aussies Desalniettemin werd het continent Australië al in een ver en grijs verleden voor het allereerst ontdekt. Zo tussen de 42.000 en 48.000 jaar geleden kwamen de voorouders van de huidige Aboriginals via landbruggen of korte boottochten vanuit Zuidoost-Azië naar Australië. Deze oer-Aussies verspreiden zich na hun aankomst langzaam maar zeker over het continent en houden zich als jagers-verzamelaars in leven. Daaraan zal duizenden jaren lang maar weinig veranderen, want na de komst van de allereerste bewoners blijft het lange tijd rustig in de Australische wateren. Land van papegaaien  De eerste kennis van het mogelijk bestaan van Australië bereikt Europa via China. In 1603 tekent de Italiaanse Jezuïet Matteo Ricci een kaart van de wereld. De plek waar Australië zou moeten liggen laat hij een witte vlek, want daar was op dat moment nog geen Europeaan geweest, en Ricci wist er dan ook niets vanaf. Hij had echter lange tijd doorgebracht in China, en in het midden van de vlek schrijft hij de Chinese karakters voor ‘Vuurland’ en ‘Land van papegaaien’, wat suggereert dat de Chinezen op de hoogte waren van het bestaan van het continent, en er misschien zelfs aan land waren gekomen. Duyfken De eerste Europeaan die een blik werpt op de continentale kustlijn is de Nederlander Willem Janszoon. De VOC-schipper navigeert in 1606 zijn schip de Duyfken door de Golf van Carpentaria.en zet voet aan wal op het schiereiland Kaap York. Janszoon wordt in 1616 gevolgd door Dirk Hartog, die een tinnen gedenkplaat achterlaat op het strand van Shark Bay. Niet veel later refereert het bestuur van de Nederlandse kolonie Batavia voor het eerst aan de zuidelijke landmassa als het ‘Australische’. Overigens dreven de inwoners van de stad Makassar op het Indonesische eiland Sulawesi op dat moment al eeuwenlang handel met Noord-Australische Aboriginals, dus zó nieuw was de Nederlandse ontdekking nu ook weer niet. Nieuw Holland In de 17e eeuw volgen nog een flink aantal noeste ontdekkingsreizigers, voornamelijk uit Nederland maar ook Fransen en Engelsen, en aan het begin van de 18e eeuw is de Australische kust op de meest oostelijke stranden na in kaart gebracht. Het binnenland van wat op dat moment ‘Nieuw Holland’ wordt genoemd is echter nog volkomen onbekend terrein. Australië leek warm en onplezierig en vooral erg ver weg van Europa, en er voelde dan ook niemand veel voor om het gebied te koloniseren. Dat weerhoudt ontdekkingsreizigers er echter niet van om lustig zeil te zetten richting Australië: de beroemde Britse ontdekkingsreiziger Sir James Cook en zijn schip de Endeavour verkennen halverwege in de 18e eeuw de oostelijke kust van Australië.  HMS Endeavour (replica) Sir James Cook Op 29 april 1771 plant Sir James zijn verweerde laarzen in het rulle zand van Botany Bay in oostelijk Australië (de kapitein noemt die baai overigens Stingray Bay, vanwege de pijlstaartroggen die zijn bemanning daar vangen). Cook zeilt vervolgens noordwaarts om op Possession Island formeel de hele oostelijke kust van Australië te claimen voor koning George III van Groot-Brittannië. Hij geeft het gebied daarbij de naam die het nog steeds draagt: New South Wales. Omdat Cook’s ontdekkingen uiteindelijk zullen leiden tot de kolonisatie van Australië door het Britse wereldrijk wordt Cook vaak gezien als de Europese ontdekker van het continent, maar die eer gaat naar Janszoon, die Cook bijna 160 jaar voor was. Strafkolonies Na zijn terugkeer in Londen schrijft Cook erg positieve verhalen over het zuidelijke continent, en daarmee wekt hij voor het eerst echte interesse in Australië. Niet in de laatste plaats omdat Groot-Brittannië op dat moment last heeft van een cellentekort: eerder scheepte de Britse justitie haar randcriminelen met veel plezier af richting de Amerikaanse kolonies, maar door de revolutie van 1776 is het koninkrijk haar traditionele dumpplaats voor criminelen, oproerkraaiers en andere impopulaire types kwijt. De Engelse Kroon ziet in het continent aan de andere kant van de wereld de ideale oplossing voor haar overvolle gevangenissen, en op 13 mei 1787 vertrekken 11 schepen van de Eerste Vloot vanuit Portsmouth naar Botany Bay met hun ruim vol ongewenst tuig. Port Jackson Niet ver van strafnederzetting Botany Bay richt de Britse kapitein Arthur Phillip op 26 januari 1788 de nederzetting Port Jackson op. Daarmee is de Britse kroonkolonie New South Wales officieel een feit. Gouverneur Phillip schrijft in zijn eerste communiqué naar Engeland dat de haven van Sydney “de voortreffelijkste haven in de wereld” is. Dat blijkt: de ankerplaats Port Jackson zal later uitgroeien tot de wereldstad Sydney. Sneltreinkolonisatie Daarna zetten de Britten vaart achter de kolonisatie: in 1803 volgt een Britse een kolonie op Van Diemen’s Land, dat later wordt omgedoopt in Tasmanië ter ere van zeebonk Abel Tasman die het in 1642 ontdekte. In 1829 claimt het Verenigd Koninkrijk officieel ook West-Australië. De kroonkolonie South Australia wordt opgericht in 1836, Victoria volgt in 1851, en Queensland in 1859. Het Northern Territory wordt in 1911 afgescheiden van South Australia. Van al deze kolonies was alleen South Australia nooit een strafkolonie: in 1868 stopten de Britten met het verbannen van criminelen naar verre strafkolonies. Op weg naar onafhankelijkheid Naarmate de kolonies in de loop van de tijd in omvang en rijkdom groeien worden ze ook zelfstandiger van het verre Londen. In de periode tussen 1850 en 1890 verkrijgen de zes kroonkolonies langzamerhand meer en meer onafhankelijkheid, totdat ze uiteindelijk alle interne aangelegenheden zelf regelen en alleen beslissingen met betrekking tot buitenlandse zaken, de verdediging en de internationale handel door Londen worden genomen.  Kaart van Australië anno 1920 (door de London Geographical Society) Federatieve staat Met de toenemende verantwoordelijkheid groeit ook de onderlinge band van de kroonkolonies. Op 1 januari 1901 gaan ze na 10 jaar onderhandelen samen in een federatieve staat als de Commonwealth of Australia. In dat jaar wordt ook begonnen met de bouw van de gezamenlijke hoofdstad Canberra (die is in 1927 gereed; in de tussentijd fungeert Melbourne als hoofdstad). Onafhankelijkheid Als in de loop van de 20ste eeuw het Britse wereldrijk langzamerhand wordt ontmanteld moet ook Australië op eigen voeten staan, iets dat een boel Australiërs overigens verwelkomen. De Britse regering vaardigt in 1931 het Statute of Westminster uit, dat Groot-Brittannië en haar voormalige kolonies formeel een gelijkwaardige status geeft binnen een Commonwealth, een term die in de snel veranderende wereld beter ligt dan Empire. In 1986 volgt de Australia Act waarmee het Verenigd Koninkrijk haar wetgevende en juridische macht over Australië opgeeft. Daarmee is de zelfstandige Australische staat een feit, hoewel in Australië toch de nodige nostalgische gevoelens leven voor de voormalige kolonisator: als de bevolking in 1999 wordt gevraagd of Australië formeel een republiek moet worden stemt een meerderheid tegen, en dus blijft de Britse koningin tot op de dag van vandaag ook het Australische staatshoofd. 
|